تبلیغات
وب سایت شخصی حسین مردان پور - اصول وروشهای انتقال مفاهیم دینی(10)

وب سایت شخصی حسین مردان پور

اصول وروشهای انتقال مفاهیم دینی(10)

اصل هفتم: تأثیرگذاری بر مخاطب

با توجّه به این‏که مخاطب اثرپذیر است، مربّی باید تلاش كند تا بر او تأثیر مناسبی داشته باشد. اگر مربّی نتواند اثر مطلوب را بر مخاطب بگذارد، تلاش او بی‌ثمر خواهد بود. مربّی باید از اصول و قواعدی پیروی كند تا بتواند تأثیرات مثبت و مناسب، در سه حیطه‏ی اندیشه، احساس و رفتار، بر مخاطب داشته باشد.

برای نیل به این اهداف، مربّی باید به اصول زیر توجّه کند:

1. رعایت تدریج، در آموزش

در آموزش مفاهیم دینی، باید اندك‏اندك و آهسته‏آهسته پیش رفت و نباید انتظار داشت که مخاطب، تمام مطالب و آموزه‏های دینی را یكجا دریافت كند. مربّی باید به این نکته توجّه داشته باشد که مخاطب، ظرفیّت خاصّی دارد. از این رو، نمی‏توان تمام مطالب را یک مرتبه به او انتقال داد؛ بلکه لازم است اصل تدریج در آموزش را رعایت نمود.

در این اصل، باید مطالب از آسان به سخت ارائه شوند و مقدّمات در ابتدا و نتایج آن در انتها بیان گردد. در اسلام نمونه‏های زیادی برای آموزش تدریجی مفاهیم دینی وجود دارد؛ از جمله در بحث شراب:

الف) شراب در ابتدا به عنوان نوشابه‏ی نامطلوب معرفی می‏شود:

]وَ مِنْ ثَمَراتِ النَّخِیلِ وَ الْأَعْنابِ تَتَّخِذُونَ مِنْهُ سَكَراً[؛[1] «»

ب) در مرحله‏ی دوم، از گزاردن نماز در حال مستی نهی می‏شود:

]لا تَقْرَبُوا الصَّلاۀ وَ أَنْتُمْ سُكارى[ [2]

ج) سپس به زیان‏های آن اشاره شده که از منفعتش بیشتر است:

]یَسْئَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَیْسِرِ قُلْ فِیهِما إِثْمٌ كَبِیرٌ وَ مَنافِعُ لِلنَّاس[ [3]

د) و در پایان آن را به عنوان عنصری پلید و شیطانی، نهی و حرام معرّفی می‌کند:

]یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَ الْمَیْسِرُ وَ الْأَنْصابُ وَ الْأَزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّیْطانِ[ [4]

«تدریجی بودن نزول آیات قرآن به خاطر بلوغ و رشد استعداد مردم بوده که تلقی معارف اعتقادی و احکام فرعی وعملی آن است.»[5]

]وَ قُرْآناً فَرَقْناهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَى النَّاسِ عَلى‏ مُكْثٍ وَ نَزَّلْناهُ تَنْزِیلاً[؛[6] «و قرآنی که آیاتش را از هم جدا کردیم تا آن را با درنگ، بر مردم بخوانی و آن را به تدریج نازل کردیم.»

پیامبر اکرم- بر همین اساس رفتار می‏کردند؛  به‏طور مثال: در ابتدای بعثت، فقط فرمودند: «قُولُوا لا اِلَهَ اِلّا اللهَ تُفْلِحُوا»[7] و یا برای تعلیم اصحاب، در باب حفظ قرآن، به‏صورت ده آیه ‏ده آیه تعلیم می‏دادند و تا زمانی که آن ده آیه را به‏ درستی فرا نمی‏گرفتند و به آن‏ها عمل نمی‏کردند، به ده آیه‏ی بعدی نمی‏پرداختند.[8]

2. اصل مداومت و تکرار

در اسلام، آموزش امری است که باید تداوم و استمرار داشته باشد و مسلمانان در تمام عمر و همه‏ی حالات باید به آموزش و فراگیری علم مشغول باشند. چنانچه در روایت معروف و مشهور نبوی آمده است: «اُطْلُبُ الْعِلْمَ مِنَ الْمَهْدِ اِلی الَّحْدِ»[9]

بنابراین، وظیفه‏ی مربّیان بسیار سنگین است و به هر میزان که از آموزش دادن مخاطبان خود دور شوند، به همان اندازه، مخاطبان از آموزه‏های دینی فاصله می‏گیرند؛ لذا در روایات، آموزش مفاهیم و حقایق دینی را مختص به دوره‌ای خاصّ و یا مکان و زمان خاصّی ندانسته، بلکه تأکید نموده‏اند که باید در تمام عمر و همه‏ی حالات تداوم داشته باشد.

امام صادق% می‌فرماید: «طَلَبُ الْعِلْمِ فَرِیضَۀٌ عَلَی کلّ حَالٍ؛[10] طلب دانش در تمام زمان‏ها بر انسان واجب است.»

پس مربّیان و مبلّغان دینی باید تمام تلاش خود را در همه‏ی زمان‏ها و مکان‏ها برای آگاهی بخشیدن به مخاطبان، معطوف دارند و در تعلیم و آموزش آنان از هیچ فرصتی دریغ نورزند.

3. محسوس و ملموس نمودن مباحث

از آن‏جا که در یادگیری مخاطب، بیشتر از هر چیز، حواسّ ظاهری او تأثیر دارد و با كمك این حواس، مطالب را دریافت می‏كند و هم‏چنین با توجّه به انتزاعی بودن مطالب دینی، باید سعی شود مفاهیم و آموزه‏های ذهنی و نظری تا حدّ ممكن برای او محسوس و ملموس شود تا بهتر بتواند این مفاهیم و آموزه‏ها را درک کند.

در این موارد، مربّی باید تلاش کند مطالب ذهنی و انتزاعی را با استفاده از روش‏های ملموس و محسوس، مانند تشبیه، طرّاحی، نمایش و ابزارهای کمک‏آموزشی، عینی کند تا درك آن برای مخاطب سریع‏تر و بهتر اتّفاق بیفتد. این شیوه، هم در قرآن آمده و هم در سیره‏ی اهل‌بیت( مرسوم بوده است، به‏ طوری ‏که آیات تشبیهی و تمثیلی در قرآن به وفور و در کلام اهل‌بیت( به کرّارت دیده نمی شود که در آن‏ها از تمثیل و تشبیه و.... استفاده شده است.

4. آسان سازی مباحث؛

درباره‏ی آسان‏سازی مباحث، قبلاً در موضوع ایجاد مقبولیّت بحث شد؛ امّا چون در اصل تأثیرگذاری مخاطب هم از اهمّیّت ویژه‌ای برخوردار است، در اینجا نیز آورده شد.

5. شناخت آسیب‏های تبلیغ و دفع آن

بر اساس فرمایش حضرت علی% که می‌فرمایند: «لِكُلِّ شَیْ‏ءٍ آفَةٌ؛[11] برای هر چیزی آفتی است»، لذا شناخت و دفع آفت‏های تبلیغ نیز اجتناب ناپذیر می‏نماید.

مثلاً: کشاورزی آفاتی دارد و کشاورز ماهر کسی است که هم بذر را بشناسد، هم راه تکثیر و نگهداری آن را بداند و هم بداند چه آسیب‏هایی آن را تهدید می‏کند تا با آن‏ها مبارزه کند، در غیر این‏صورت، برداشت خوبی نخواهد داشت و تمام زحمات او بر باد خواهد رفت.

در خانواده، اداره و جامعه نیز این‏گونه است. باید آفات و آسیب‏ها را شناسایی کرد و با آن مبارزه نمود. امر تبلیغ نیز از این اصل مستثنا نبوده، بلکه گاهی هم دچار آفت‏های فراونی می‏شود و این باعث می‌گردد در انتقال مفاهیم دینی به مردم با مشکل روبرو شویم؛ لذا، لازم است آسیب‏های تبلیغ را شناسایی و نسبت به دفع آنها اقدام کنیم.

6. پرهیز از مطالب شبهه‏آفرین در انتقال مفاهیم

گاهی مربّی برای ایجاد انگیزه، شبهه‌ای را در كلاس ایجاد می‌كند، یا در بین سخنانش در پاسخ به سؤالی، شبهه‏ی دیگری را فراهم می‌كند و به آن پاسخ نمی‌دهد، یا این‏که به طرح موضوعاتی می‌پردازد كه خود به خود برای دانش‌آموز ایجاد شبهه می‌كند.

پرداختن به مطالبی كه ممكن است در ذهن مخاطب شبهه ایجاد كند، آسیب‏های قابل توجّهی را به همراه خواهد داشت؛ بنابراین، سعی کنیم از طرح مباحث شبهه‌آفرین اجتناب و در صورت ایجاد شبهه در همان جلسه یا کلاس، آن را برطرف کنیم


[1]. نحل: 67.

[2]. نساء: 43.

[3]. بقره: 219.

[4]. مائده: 90.

[5]. المیزان، ذیل آیه‏ی 106 اسراء.

[6]. اسراء: 106.

[7]. نهج الفصاحه، ص15.

[8]. شیخ زین الدّین بن علی (شهید ثانی)، منیۀ المرید فی ادب المفید والمستفید، نوبت هفتم، (قم: انتشارات بوستان کتاب، 1388)، ص190.

[9]. نهج الفصاحه، ص218.

[10]. حسن دیلمی، ارشاد القلوب الصوّاب، ج1، (قم: انتشارات شریف رضی، 1412 هـ . ق)، ص165.

[11]. مکارم الاخلاق، ص364.





طبقه بندی: اصول وروشهای انتقال مفا هیم دینی، 
برچسب ها: تدریج، تکرار، آسان سازی مباحث، اسیبها،
داغ کن: داغ کن - کلوب دات کام
نوشته شده در تاریخ سه شنبه 9 مهر 1392 توسط : حسین مردان پور